Ανέκαθεν τον μήνα Αύγουστο πολιτικοί και μέσα ενημέρωσης καλλιεργούσαν ένα κλίμα αναμονής και προσδοκιών σε σχέση με την Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης, την συνηθισμένη «παρέλαση» των πολιτικών αρχηγών και (κυρίως) τις πρωθυπουργικές ανακοινώσεις.
Ειδικά στην Θεσσαλία, κάποιοι αναμένουν και εδώ επίσκεψη και ανακοινώσεις του πρωθυπουργού, ακόμη και πριν από την ΔΕΘ.
Από πολλούς ακούγεται η συνηθισμένη σε παρόμοιες περιπτώσεις λαϊκή ρήση «κράτα μικρό καλάθι». Πιθανότατα έχουν δίκιο.
Όμως το θέμα δεν είναι μόνο ή κυρίως «ποσοτικό». Ως γνωστόν, η Θεσσαλία είναι βαριά άρρωστη. Τα μειωμένα υδατικά της αποθέματα και τα συνεχή ελλείμματα που καταγράφονται στο υδατικό της ισοζύγιο, την οδηγούν σταθερά προς μία «αφανή» οικολογική καταστροφή, παραγωγική καθίζηση και κοινωνική οπισθοδρόμηση.
Ίσως σε κάποιους όλα αυτά να ακούγονται υπερβολικά, αλλά όπως έχει συμβεί σε πάρα πολλές ανάλογες περιπτώσεις στον πλανήτη μας, η σταδιακή καταστροφή των υδατικών οικοσυστημάτων (επιφανειακών και υπόγειων) οδηγεί σε ερημοποίηση και ακραίες οικονομικές και κοινωνικές καταστάσεις.
Οι εκτιμήσεις αυτές δεν είναι δικές μας. Τις δανειζόμαστε από ειδικούς επιστήμονες, από ανακοινώσεις πανεπιστημιακών ιδρυμάτων και επιστημονικών συνεδρίων.
Και όλως περιέργως, οι διαπιστώσεις αυτές περιέχονται και στα κείμενα αποφάσεων των εκάστοτε κυβερνήσεων στη χώρα μας, όπως πρόσφατα στο κείμενο «Εθνική στρατηγική για τα ύδατα» !
Πράγματι οι κυβερνώντες, αξιοποιώντας το (ευρωπαϊκό και εγχώριο) θεσμικό πλαίσιο, έχουν ήδη προβεί στην διάγνωση της ασθένειας που αναφέραμε και επιπλέον έχουν εγκρίνει το πρόγραμμα έργων, δράσεων και μέτρων για την θεραπεία της, που βεβαίως δεν συνίσταται ούτε στην δημιουργία νέων αυτοκινητοδρόμων, ούτε φωτοβολταϊκών και αιολικών πάρκων που ξεφυτρώνουν σαν τα μανιτάρια, ούτε μονάδων LNG και data centers πού μας ετοιμάζουν.
Αυτά ίσως να εξυπηρετούν κάποιο μέρος της κοινωνίας, ίσως να είναι ωφέλιμα για τους πολιτικούς, τις τράπεζες και τους «επενδυτές» που τα εκμεταλλεύονται.
Όσες όμως τέτοιες επενδύσεις και εάν πραγματοποιηθούν στην Θεσσαλία είναι αδύνατο να την θεραπεύσουν από την βασική της ασθένεια.
Τον μήνα αυτό συμπληρώνονται ακριβώς 12 χρόνια αφότου η Θεσσαλία απέκτησε το πρώτο της Σχέδιο Διαχείρισης Υδάτων (Σεπτέμβριος του 2014), όπου επιστημονικά και θεσμοθετημένα καταγράφηκαν τα «φαραωνικού» ύψους υδατικά ελλείμματα, καθορίστηκαν οι πραγματικά διαθέσιμοι υδατικοί πόροι και θεσμοθετήθηκαν οι κατευθύνσεις αξιοποίησής τους για τις διάφορες χρήσεις.
Και το κυριότερο, τότε προσδιορίστηκαν (χωρίς όμως προγραμματικές δεσμεύσεις) τα έργα και τα μέτρα που θα οδηγήσουν στην επίλυση των προβλημάτων.
Οι κυβερνήσεις που ακολούθησαν αποδείχθηκαν κατώτερες των περιστάσεων.
Φοβικές και άτολμες, ούτε τα Σχέδια που παρέλαβαν σεβάστηκαν, ούτε αυτά που οι ίδιες ενέκριναν μερίμνησαν ώστε να εφαρμοστούν.
Για να περιοριστούμε στην διακυβέρνηση Κυρ. Μητσοτάκη, ουσιαστικά έως σήμερα κανένα νέο έργο υδάτων σημαντικού μεγέθους δεν βρίσκεται σε φάση εκτέλεσης τεχνικών εργασιών στην Θεσσαλία. Και φυσικά κάθε χρόνο τα ελλείμματα αυξάνουν.
Σχετικά με την αναμενόμενη ενίσχυση του υδατικού δυναμικού της θεσσαλικής λεκάνης με την ολοκλήρωση του συστήματος έργων μεταφοράς νερού από τον Άνω Αχελώο, η κατάσταση περιπλέκεται παρά βελτιώνεται.
Το καλοκαίρι του 2024 εγκρίθηκε αναθεωρημένο Σχέδιο (ΣΔΛΑΠ) που επαναφέρει στον υδατικό σχεδιασμό τα έργα Αχελώου (σημ.: ίσως η μόνη ουσιαστική συνεισφορά της παρούσας κυβέρνησης στο υδατικό ζήτημα).
Ούτε όμως πριν το 2024, ούτε στην συνέχεια υπήρξαν ενέργειες στην κατεύθυνση της ολοκλήρωσης του ημιτελούς φράγματος Συκιάς (ποσοστό εκτέλεσης φυσικού αντικειμένου περίπου 65%) και της πλήρως διανοιγμένης σήραγγας μεταφοράς στη Δρακότρυπα. Επιπλέον, καμία πρόοδος δεν υπήρξε σε διοικητικές εκκρεμότητες (συμπληρωματικές ειδικές περιβαλλοντικές μελέτες, υπόθεση μεταφοράς Μοναστηριού Μυροφύλλου κ.α.).
Ουσιαστικά, και στα δύο επίδικα έργα, βρισκόμαστε ακόμα στην επόμενη μέρα μετά την καταστροφική πενταετία Τσίπρα που ανεύθυνα εγκατέλειψε τα έργα εκτροπής και προσπαθούσε (ανεπιτυχώς) να τα ακυρώσει οριστικά.
Ειδικά στο κρίσιμο θέμα της σήραγγας, παρά το επείγον του θέματος, παρά τους κινδύνους νέων καταρρεύσεων λόγω εγκατάλειψης, παρότι το έργο έχει εκτελεστεί στο 85% του φυσικού του αντικειμένου και απαιτούνται μόλις 70 εκατ. ευρώ για την ολοκλήρωσή του, έως σήμερα στα επτά χρόνια διακυβέρνησης Κυρ. Μητσοτάκη δεν υπήρξε η παραμικρή πρωτοβουλία επανεκκίνησης των εργασιών.
Στις αρχές του φετινού καλοκαιριού η ΔΕΗ φρόντισε να οργανώσει επίσκεψη του υπουργού Κωστή Χατζηδάκη στα έργα δικού της ενδιαφέροντος (ΥΗΕ Μεσοχώρας και Συκιάς) επί του Αχελώου, «παραλείποντας» την επίσκεψη στην έξοδο της σήραγγας στη Δρακότρυπα ώστε ο Αντιπρόεδρος της κυβέρνησης να αποκτήσει μια εικόνα του εγκλήματος που εξελίσσεται στο έργο αυτό επί δεκαέξι ολόκληρα χρόνια.
Στις συζητήσεις εκείνης της ημέρας στις οποίες και εμείς παρευρεθήκαμε, αντιληφθήκαμε μία πιθανή αλλαγή πορείας εκ μέρους της κυβέρνησης (με καθοδήγηση από την ΔΕΗ) ως προς την πορεία των εγκαταλειμμένων έργων Αχελώου. Φαίνεται λοιπόν πως ότι η κυβέρνησή ετοιμάζεται μετά από επτά χρόνια (!!) να ανακοινώσει την δημιουργία νέας ισχυρής εταιρίας (με συμμετοχή ΔΕΗ και οργανισμών από την Θεσσαλία).
Η εταιρία αυτή προορίζεται να αναλάβει την εξασφάλιση δανειακής χρηματοδότησης καθώς και την υλοποίηση και άλλων έργων στη Θεσσαλία (Μουζάκι, Πύλη, σήραγγες προσαγωγής, ΥΗ σταθμοί κλπ.), με απροσδιόριστο πλέον τον ρόλο και το μέλλον του ΟΔΥΘ που δημιουργήθηκε προ διετίας !
Πολύ φοβούμαστε πως με πρόσχημα, αφενός την εκκρεμούσα στο ΣτΕ προσφυγή κατά του ΣΔΛΑΠ/2024 και αφετέρου την προς ανακοίνωση νέα εταιρία, τα στάσιμα επί κυβερνήσεων Κυρ. Μητσοτάκη έργα Αχελώου πρόκειται και πάλι να παραπεμφθούν μετά τις εκλογές, στο αόριστο μέλλον, και η ολοκλήρωση τους στις ελληνικές καλένδες.
Κατά την άποψή μας, επιβάλλεται η ΑΜΕΣΗ και χωρίς άλλη καθυστέρηση επαναδημοπράτηση από το αρμόδιο υπουργείο Υποδομών των υπόλοιπων έργων της επί 16 χρόνια εγκαταλειμμένης σήραγγας Δρακότρυπας πάνω από το Μουζάκι.
Και όπως επανειλημμένα έχουμε γράψει, στο έργο αυτό δεν υπάρχει καμία εμπλοκή των αποφάσεων ΣτΕ. Θυμίζουμε ότι μετά από προσφυγή οργανώσεων της Θεσσαλίας (2010) στο τμήμα αναστολών του ΣτΕ (με απόφαση του οποίου είχαν τότε διακοπεί οι εργασίες στα έργα Αχελώου) το Δικαστήριο, ειδικά για την σήραγγα, ανακάλεσε και με νεότερη απόφασή του (υπ’ αριθμ. 268/2011) αποδέχθηκε πως πρέπει να ολοκληρωθεί (εσωτερική επένδυση και θυροφράγματα) προς «αποτροπή της πλήρους απαξίωσης του τεχνικού έργου ….(και)…καταστάσεων μη επανορθώσιμων».
Για πολλοστή φορά επισημαίνουμε ότι το κρίσιμο αυτό θέμα αφορά και τους αυτοδιοικητικούς και πολιτικούς μας εκπροσώπους που δυστυχώς επιδεικνύουν περιορισμένο ενδιαφέρον για το θέμα.
Οι αποσπασματικές αναφορές στα έργα Αχελώου από διάφορα κόμματα και πολιτικούς (όπως πχ. πρόσφατα με την ευκαιρία συζήτησης στη Βουλή για την διαχείριση υδάτων) δεν συνιστούν συγκροτημένη προσπάθεια διεκδίκησης.
Όταν για παράδειγμα οι εργατοϋπάλληλοι αγωνίζονται για αυξήσεις και δικαιώματα δεν μένουν σε ανακοινώσεις αλλά απεργούν και διαδηλώνουν μαχητικά μπροστά στο υπουργείο.
Όταν οι αγρότες διεκδικούν επίλυση στα δίκαια αιτήματά τους δεν περιορίζονται σε υπομνήματα αλλά κατεβαίνουν με τρακτέρ στα μπλόκα και απαιτούν να συναντήσουν τον ίδιο τον πρωθυπουργό.
Τέτοιες μορφές διεκδίκησης απαιτούνται και στην υπόθεση του Αχελώου. Και κατά την δική μας κρίση τα κόμματα της αντιπολίτευσης που θεωρητικά δηλώνουν πως επιθυμούν την ολοκλήρωση των έργων, μάλλον παριστάνουν ότι ενδιαφέρονται ενώ στην πράξη και ανεξάρτητα από προθέσεις υπηρετούν την παρελκυστική πολιτική της κυβέρνησης Κυρ. Μητσοτάκη, με σοβαρό κίνδυνο να εγκαταλειφθεί οριστικά μία κρίσιμης σημασίας επένδυση 600 εκατ. ευρώ αποκλειστικά από χρήματα του ελληνικού λαού.
Κάποια από τα κόμματα αυτά «προσφέρουν» τις υπηρεσίες τους στην στασιμότητα με την πλήρη αποσιώπηση του θέματος, όπως για παράδειγμα πριν λίγους μήνες ο Ν. Ανδρουλάκης κατά την επίσκεψή του στη Θεσσαλία.
Άλλοι πάλι συμβάλλουν στην συνεχιζόμενη στασιμότητα με την επίμονη αποστασιοποίησή τους από οποιαδήποτε πρωτοβουλία έχει αναληφθεί από φορείς της Θεσσαλίας τα τελευταία χρόνια. Επιπλέον κανένα κόμμα της αντιπολίτευσης δεν έθεσε μαχητικά το θέμα στη Βουλή απαιτώντας οριστικές αποφάσεις και ολοκλήρωση των έργων.
Εκτός αυτού, τα κόμματα της αντιπολίτευσης με την τακτική τους αντικειμενικά προσφέρουν χώρο για αναζωπύρωση των αντιδράσεων από τους ανεύθυνους «αντιπάλους» των έργων και παράλληλα τους επιτρέπουν να ελπίζουν στην κατάρρευση της σήραγγας και εντέλει στην οριστική ακύρωση της τόσο αναγκαίας ενίσχυσης του υδατικού μας δυναμικού.
Και τελικά η κοινή γνώμη το μόνο που πληροφορείται από τα ισχυρά συγκροτήματα τύπου και τα κανάλια σχετικά με τα νερά της Θεσσαλίας είναι η «κακή» νοοτροπία των θεσσαλών αγροτών και οι «σπατάλες» νερού στα χωράφια.
Αποτέλεσμα είναι να «θάβεται» η ουσία σχετικά με τα καταστροφικά ελλείμματα νερού, τις τεράστιες επιπτώσεις στον πρωτογενή τομέα και την οικολογική απειλή στη Θεσσαλία, με σοβαρές ευθύνες (και) των θεσσαλών πολιτικών.
Με αυτούς τους προβληματισμούς αναμένουμε την επίσκεψη του πρωθυπουργού, τις νέες υποσχέσεις του και «εξαγγελίες» για τα νερά και το οικολογικό πρόβλημα της περιοχής μας.
Το ενδιαφέρον εντοπίζεται επίσης και σε εκείνους που επίμονα απαιτούν «να φύγει ο Μητσοτάκης», για να διαπιστώσουμε επιτέλους ποιες δεσμεύσεις (εν όψει εκλογών) θα αναλάβουν στα ειδικότερα ζητήματα που θέσαμε.
Σε ότι αφορά τους βουλευτές που ανεπιφύλακτα στηρίζουν τον Κυρ. Μητσοτάκη, θυμίζουμε πως όταν ήταν στην αντιπολίτευση «τα έκοβαν χοντρά» για την καταστροφική πολιτική της κυβέρνησης Αλ. Τσίπρα, για τα έργα Αχελώου, το Μουζάκι, την Πύλη κοκ.
Σήμερα απλά σιωπούν και αποδέχονται την πραγματικά εγκληματική στασιμότητα, την αδιαφορία και τις μεθοδεύσεις του Κυρ. Μητσοτάκη. Και βεβαίως η πείρα μας έχει διδάξει να μην τρέφουμε αυταπάτες πως μετά από επτά χαμένα χρόνια θα βρουν το θάρρος να αντισταθούν στην απαράδεκτη αυτή κατάσταση. Μακάρι να διαψευσθούμε.
Τέλος ευχόμαστε πως ο κόσμος στην περιοχή μας, παρά το πλήθος των προβλημάτων που τον απασχολεί (ομαδικά η ατομικά), θα δείξει περισσότερο ενδιαφέρον του για το μεγάλο θέμα των υδάτων που θα καθορίσει το μέλλον της Θεσσαλίας και των επόμενων γενιών.
*Γκούμας Κώστας, γεωπόνος, πρ. Δ/ντής Εγγείων Βελτιώσεων, πρ. πρόεδρος ΓΕΩΤΕΕ/Κεντρικής Ελλάδας, μέλος Ε.Δ.Υ.ΘΕ
*Μπαρμπούτης Τάσος, πολιτικός μηχανικός, μέλος ΔΣ ΕΘΕΜ, πρ. γραμματέας ΤΕΕ/ΚΔΘ
